خبر یزد

آخرين مطالب

آب‌انبارهای یزد، سرچشمه حیات در دل کویر مقالات

آب‌انبارهای یزد، سرچشمه حیات در دل کویر
  بزرگنمايي:

خبر یزد - یزد- تمدن‌های کهن بشری همگی در کنار رودخانه‌های بزرگ شکل گرفته‌اند، مانند تمدن ایران که در کنار رودخانه‌های مختلف فلات ایران یا تمدن مصر که در کنار رود نیل ایجاد شده، مناطق کویری به دلیل اقلیم خشک و محدودیت‌های زیستی معمولا جایگاه تشکیل کانون‌های جمعیتی نبوده اما در یزد، مردمان سخت کوش این دیار با فناوری حفر قنات و ایجاد آب انبارهای متعدد، بستر زندگی را در کویر مرکزی کشور که یکی از گرم و خشک‌ترین مناطق جهان است، شکل داده‌اند.

یکی از عواملی که به ثبت جهانی بافت تاریخی یزد منجر شده، سازگاری مناسب این شهر در طول تاریخ با اقلیم گرم خشک کویر مرکزی ایران است، در اینجا با مدیریت مناسب آب و معماری متناسب خانه‌ها و محلات با اقلیم کویر، زندگی به جریان افتاده و تداوم یافته است، مهمترین عامل آن بدون شک مدیریت مناسب آب در قالب آب انبارهایی بوده که تا قبل از لوله‌کشی در شهر یزد وجود داشته، اما این آب انبارها همگی به یک شکل مدیریت نمی‌شدند و تفاوت‌های در نوع مدیریت آنها وجود داشت که در ادامه این تفاوت‌ها تبیین شده است.
سه گونه مالکیت برای مدیریت آب‌انبارهای شهر یزد که روزگاری محل تامین آب مورد نیاز مردم بوده، وجود داشته است.
آب انبارهای موقوفه
استفاده از تقریباً اکثر آب‌انبارهای شهر یزد چه آن‌هایی که از سوی زرتشتیان ساخته شده و چه مواردی که مسلمان ساختند، صورت وقفی برای همگان بوده است.
وقف، خیرات، داد و دهش، گهنبار، آیین پسندیدۀ نزد همه ادیان است کما اینکه در کاشان، یک یهودی آب‌انباری برای مردم ساخته و اصلاً بدین نیّت ساخته شده‌ که عمومی مردم از آن استفاده کنند. چون بناهایی عام هستند و کتیبۀ تمامی آب‌انبارها گواه روشنی بر این اندیشۀ نیک بوده است.
گروهی برای خوشنودی خداوند، جمعی برای آمرزش خود و پدران، گروهی برای بخشایش گناهان و رسیدن به فردوس برین و جمعی برای رفاه خلق که در نهایت خوشنودی خالق هم در پی اوست و گروهی به ویژه زرتشتیان، به نامگانۀ (یادبود) درگذشتگان خود.
یکی از پدیده‌های بسیار جالب در این مورد، ساخت و وقف آب‌انبار از سوی افرادی بوده که پس از خود فرزندی نداشته و بدین وسیله خواسته‌اند، نام خود را پایدار سازند. مانند حاج علی‌اکبر در میبد، عبدالحسینی، حاج حسن تاجر قاینی‌زاده، حاج سیدحسین خویدکی، تابنده دختر ملّا قادر کوچه بیوکی، بی‌بی فاطمۀ گلشن و حاجی طیّبه در یزد و ده‌ها مورد دیگر.
در این زمینه مالک اصلی خداوند و یا امامان پاک هستند که از سوی واقف، خود یا فرزندان یا افرادی درستکار، متولّی امور آبرسانی، نگهداری و یا بازسازی آن شده‌اند و به روشنی در وقف‌نامه یا کتیبۀ سردر آب‌انبار آمده است.
امّا آب‌انبارهای زرتشتیان که تمامی وقف بر همگان بوده، متولّی آن انجمن زرتشتیان و یا اعضای انجمن زرتشتی هر محل بوده است.
متأسّفانه برخی آب‌انبارهای کنونی شهر یزد، فاقد وقف‌نامه است یا دارد اما نشانی از آن در دسترس نیست. از این رو دیده شده که از سوی مالکان زمین یا خانه‌های مجاور یا مالکینی دروغین، دیوارکشی، تصرّف و ویران شده است.
اکنون متولّی بسیاری از آب‌انبارهای یزد ادارۀ اوقاف یا مساجد و حسینیّه‌های جنب آن است.
آب انبارهای عمومی
در این نوع مالکیّت که خود می‌تواند به نحوی جزء موقوفات قرار گیرد، آب‌انبار یا در تملّک اهالی محل بوده که با خودیاری و همیاری، پولی را گرد آورده و به خرید زمین، پرداخت هزینۀ ساخت، نگهداری، تعمیر، آبرسانی و لایروبی و غیره اقدام می‌کردند. یا توسّط حاکم یا فرماندار دولت، تمام یا بخشی از هزینه‌های آن پرداخت می‌شد و در تملّک دولت قرار داشت.
آب انبارهای شخصی
در این مورد نادر، برخی آب‌انبارهای درون باغ (مانند باغ دولت‌آباد) و آب‌انبارهای شخصی خانه‌ها (که به آن منبع گفته می‌شود) را شامل شود که ویژۀ افراد ساکن و یا شاغل در باغ یا اهالی آن خانه یا باغ است.
پژوهشگر، نویسنده و یزدشناس
برچسب‌ها
یزد میراث فرهنگی بنای تاریخی


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

شارژ مالی بازیکنان پرسپولیس برای بردن الشارجه

مدیر حوزه‌های علمیه یزد: طلاب، مروج فرهنگ دفاع مقدس باشند

همسان‌ سازی 90 درصدی حقوق بازنشستگان

گلابی از آمریکا و چین قاچاقی وارد ایران می‌ شود!

نماینده مریوان: راهی برای با شرافت‌ زیستن نمانده

معاون وزیر میراث: گردشگری به یک گفتمان غالب در کشور تبدیل شده است

شوراهای حل اختلاف یزد پرونده‌های مسن را تعیین تکلیف کنند

عکس های ترسناک الیکا عبدالرزاقی با آرزوی آخر هفته خوش!

پاداش 500 میلیونی برای استقلال بعد از برد الاهلی

افشاگری درباره مذاکره عجیب با استراماچونی

افتتاح طرح‌های گردشگری یزد با حضور ویدئوکنفرانسی رئیس جمهور

کابل به تجربه، دانش و تجهیزات شهرداری تهران و پیمانکاران خصوصی ایران نیازمند است

اجرای آزمایشی طرح "ادغام طب ایرانی در شبکه بهداشت" در اردکان یزد آغاز شد

آغاز طرح ادغام طب ایرانی در شبکه بهداشت اردکان

دستگیری سارقان سابقه‌دار با 22 فقره سرقت در یزد

زالی: تهران هفته سخت‌ تر کرونایی را در پیش دارد

گزارش تصویری مراسم گرامیداشت هفته دفاع مقدس و یادبود شهید حاج حسن دانش با حضور شهردار شهر جهانی یزد

شهردار یزد: امنیت امروز مرهون خون شهدای انقلاب و دفاع مقدس است

باید از تجربه و تخصص شهرداری تهران نهایت استفاده را ببریم

خانه‌ی آخر اهل تهران

خانه‌ی آخر اهالی تهران

حناچی: محدودیت و کمبود نباید فقط برای یک عده باشد

حناچی: نگاه جهادی بسیاری از مشکلات امروز را حل می کند

چهار طرح گردشگری در یزد به بهره‌برداری رسید

2 خبر کوتاه از بهاباد و ابرکوه

شهروند نویسنده کتاب شهر است

افشاگری جدید درباره صداوسیما: از ایجاد مشکل برای حسن فتحی تا بلاتکلیفی فردوسی پور!

«چهل چراغ» در «کهف الشهدا »روشن می شود

فضای مجازی، تمام هنجارهای قبل از خود را به چالش کشیده است

از سعید راد و بهرام رادان تا لیلا حاتمی: بازیگران پشیمان! + عکس

فرهنگ سازی برای حفاظت از غارهای استان همچنان حرف اول را می زند/ حمایتهای پژوهشی و تخصیص اعتبار استانی دو راهکار برای توسعه پایدار غارها

واعظی: منتظریم کره‌ جنوبی به وعده خود عمل کند

بازدید کارشناسان مدیریت بحران شهرداری از سیل بندهای شهر برای آمادگی در مقابل سیلاب های احتمالی

آموزش بهورزان برای ارائه مشاوره طب سنتی و ایرانی

فوت 5 مادر باردار بر اثر کرونا در اصفهان

گشتی در خاک شاهدیه یزد

مراسم شب خاطره دفاع مقدس در یزد برگزار شد

سربازان بسیجی یزد به عیادت خانواده سربازان شهید رفتند و چند خبر کوتاه از استان

خبرهای گوناگون از استان یزد

فرمانده سپاه یزد: امنیت کشور مدیون رزمندگان دفاع مقدس است

جدول پخش مدرسه تلویزیونی پنجشنبه 3 مهر در تمام مقاطع تحصیلی

حمل بیمار با وانت؛ مدیر بیمارستان میبد: مسئولیتی متوجه بیمارستان نیست

کشف 11 دستگاه موتورسیکلت قاچاق در یزد

قدردانی از شرکت هواپیمایی کیش

پایبندی ناوگان اتوبوسرانی پایتخت به الزامات و ملاحظات محیط زیستی

گزارش تصویری حضور شهردار و رئیس شورای اسلامی شهر یزد در مدرسه امیر کبیر و آشنایی با وضعیت آموزش کودکان کار، خیابانی و بازمانده از تحصیل

گزارش تصویری حضور شهردار شهر جهانی یزد در آیین تجلیل از دانش آموزان برتر سی و هشتمین دوره مسابقات کشوری قرآن، عترت و نماز در فرهنگسرای قرآن و عترت

ضرورت حمایت همه‌جانبه از صادرکنندگان استان یزد

لزوم آمادگی صددرصدی پایگاه های مدیریت بحران تهران

کتابخانه مرکزی یزد بعد از ‌دو دهه تکمیل شد